Tìm kiếm

Đại Yên – Làng thuốc NAM chỉ còn là “Cổ Tích”

Cụ Quế chăm sóc vườn thuốc
LÀNG NGHỀ THUỐC NAM LÀNG ĐẠI YÊN, NGỌC HÀ Cách đây gần cả ngàn năm, làng Đại Yên Hà Nội đã nổi tiếng với nghề trồng cây, bốc thuốc Nam. Từ ngôi làng nhỏ bé nằm ở “ngoại ô” Hà Thành cổ, là thuốc, dược liệu được đưa đi khắp các chợ Hà thành…Dân làng đã đi khắp các vùng miền, rừng núi để tìm cây, cỏ, lá thuốc Nam về chữa bệnh. Trong làn có những gia đình gần chục đời cha truyền con nối nghề này. 
Trong thần tích của Đại Yên còn ghi lại: Ngọc Hoa công chúa chính là Bà Tổ của nghề, là người đã đem thuốc Nam phổ biến cho dân làng. Sử
làng còn chép rõ, vào thời nhà Lý thế kỉ XI, một cô gái tên là Trần Ngọc
Tường mới 9 tuổi, nhưng đã rất giỏi chữa bệnh bằng các loại lá cây. Quân lính của
Lý Thường Kiệt qua đây bị mắc bệnh nên cô đã chữa trị giúp và nhờ đó, quân ta
đã đánh thắng giặc. Ngọc Tường được nhà vua triệu vào cung và phong làm
Ngọc Hoa công chúa, nhưng vì nhớ mẹ nên cô đã quay trở lại làng Đại Bi
(Đại Yên ngày nay) và truyền lại nghề thuốc cho dân.
Người xưa vẫn bảo nghề làm và bán thuốc nam chỉ hợp với đàn bà con gái bởi nó mát mẻ, nhẹ nhàng, có lẽ chính vì thế mà hiện nay người làm nghề ở làng đa phần là phụ nữ:  trên khắp các chợ Hà Nội ngày nay, ở đâu ta cũng có thể bắt gặp người phụ nữ Đại Yên với gánh hàng gồm đủ các loại lá cây, cỏ, dược liệu, thuốc nam và cả một số gia vị thường dùng trong bữa ăn hàng ngày…Một điều thú vị là người Đại Yên không chữa bệnh theo cách bắt mạch và kê đơn như thường thấy ở các nhà thuốc Y học cổ truyền Việt Nam. Người khám bệnh chỉ lắng nghe khách hàng kể các triệu chứng, hỏi các biểu hiện của bệnh và dựa vào kinh nghiệm sẵn có để cho thuốc uống và kinh nghiệm bốc thuốc của người làng được ông bà cha mẹ truyền lại cho từ tấm bé. Các trò chơi của trẻ làng ngày trước là đố nhau các loại lá thuốc, thách nhau tìm các loại lá thuốc quanh làng, rồi đố nhau gọi tên. Chính nhờ những trò chơi tuổi thơ đã khắc sâu vào tâm thức những kinh nghiệm quý báu, nên thậm chí có những cụ bà dù nhắm mắt mà vẫn có thể nói được mình cầm loại lá gì, héo hay tươi và chữa được những bệnh gì…Trước đây ở Đại Yên đất rộng, nên gia đình nào cũng có một vườn cây lá thuốc. Những thập niên 80 của thế kỷ XX, cả làng là vựa thuốc Đông dược cung cấp cho Viện Y học cổ truyền Việt Nam, Đại học Dược Hà Nội và hàng thuốc nam còn bày bán rộng khắp các chợ ở đồng bằng Bắc bộ.
Nay do quá trình đô thị hóa trong những năm gần đây đã “xúi” dân làng đua nhau bán đất cho người ngoài, những vườn cây lá thuốc xanh non dần bị thu hẹp và biến mất chỉ có các tòa nhà cao tầng ngày mọc lên càng nhiều. Người làng Đại Yên ngày nay chẳng còn mặn mà với cái nghề vất vả, cầu kỳ mà lại thu nhập thấy này bởi ngoài phố giờ có nhiều việc nhàn nhã mà thu nhập lại cao hơn. Cũng như bao nhiêu nghề thủ công truyền thống khác ở Hà Nội, nghề làm thuốc nam ở làng Đại Yên đang dần bị mai một, quên lãng. 
Cho
dù chẳng biết cái làng thuốc cả ngàn tuổi giữa thủ đô này sẽ tồn tại được
bao lâu nữa, trước sự đô thị hóa, nhưng hơn 70 năm nay cụ Nguyễn Thị Quế
vẫn tần tảo chăm bón cho mảnh vườn thuốc Nam gần như duy nhất còn lại trong làng Đại yên như “vườn thảo mộc” còn
vương lại chốn trần gian.
Thời
con gái, những bước chân gánh thuốc của cụ Quế đã in dấu trên khắp chốn Hà
Thành, như phố
Thuốc Bắc, Khâm Thiên, Cửa Nam, chợ Đồng Xuân… Rồi khi tuổi già đến cụ
không còn đủ sức đi các chợ nữa thì cụ lại quay về chợ ngay tại cổng
làng Đại Yên. 
Mảnh vườn thuốc của gia đình cụ là khu vườn xanh mát thoang thoảng hương thơm thanh khiết dễ chịu của dược liệu. Khu
vườn có diện tích khoảng 400m2, với đủ các loại cây thuốc nam như hương
nhu, mã đề, sài đất, lô hội, trinh nữ hoàng cung, lá mò, bưởi bung, lưỡi
đồng, lá diễn…

vất vả nhưng thu nhập của cụ Quế từ vườn trồng thuốc Nam chẳng được bao nhiêu, nhưng Cụ vẫn quyết tâm giữ nghề vì đây là
công việc đã gắn bó với cụ cả đời và cũng là nghề truyền thống của gia
đình.
Cụ
Quế xót xa: Dọc con kênh chảy ven cổng của đình làng, nay chỉ còn sót lại 4
khu vườn nho nhỏ nằm chênh vênh bên những đống rác phế thải với vài ba
hộ sống bằng nghề trồng thuốc và bốc thuốc nhưng những “mảnh hồn” lá
thuốc Đại Yên không biết còn có thể vương vấn được bao nhiêu lâu nữa.
Giờ
muốn mua một số cây thuốc, phải nhờ con cháu về tận Canh, Diễn, Thanh
Trì, nhưng cũng chẳng thấm vào đâu so với hơn 200 loại cây lá trước đây
cả. 
Mỗi
buổi chiều xưa, thuốc Nam thu hoạch từ các khu vườn của làng Đại Yên được
bày bán ở một chợ cóc nhỏ ngay cạnh cổng làng, mỗi lần họp chợ người mua
kẻ bán tấp nập. Bây giờ mỗi buổi chợ chỉ còn vài ba người bán hàng,
khách mua cũng lèo tèo vài ba người.
Có ai biết được ngay trong lòng Hà Nội cũng có một làng thuốc nam đã
gần ngàn năm tuổi. Những bà lang trồng thuốc Nam ở làng cổ Đại Yên như
cụ Quế chính là những nghệ nhân đang nắm trong tay vốn văn hóa phi vật
thể của cha ông truyền lại từ 1.000 năm qua. 
Làng
thuốc nam Đại Yên đang mai một dần. Tới một ngày nào đó
chúng ta chỉ còn nghe đến nghề trồng thuốc nam của làng Đại Yên như một
câu chuyện “cổ tích”?

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *