Tìm kiếm

Thiền để tăng cường sức khỏe và nâng cao hiệu quả công việc

Nhìn mặt hồ nước, khi mặt hồ yên tĩnh, trong xanh ta dễ dàng nhìn rõ được mọi vật dưới
đáy, ngược lại, khi làn nước gợn sóng, hình ảnh sẽ bị phản chiếu lệch
lạc. Bộ não con người cũng giống như mặt nước, khi tinh thần yên tĩnh, tập
trung, tâm trí sẽ sáng suốt, trái lại, khi có tạp niệm xen vào hoặc lúc
lo âu căng thẳng, sự phán đoán sẽ kém chính xác. 
Trong điều kiện phát triển của nền văn
minh công nghiệp với tính cạnh tranh cao, con người luôn phải đối mặt
với nhiều loại áp lực thì việc phải gánh chịu stress làm giảm sức đề
kháng và dễ dẫn đến nhiều bệnh tật là điều đáng lo ngại.
Sự căng thẳng sẽ làm
mệt bộ não, cơ thể tiêu phí nhiều năng lượng mà việc giải quyết công
việc lại kém hiệu quả. Một sinh viên thiếu tập trung sẽ khó tiếp thu
bài giảng, một công nhân đứng máy lơ đễnh sẽ dễ mắc tai nạn lao động, một nhà nghiên cứu mà tinh thần không ổn định sẽ khó có thể hoàn thành
công trình của mình.
Từ những thực
tế này nhiều người đã tìm đến với thiền.


THIỀN LÀ GÌ?
Hiểu một cách đơn giản, Thiền là phương pháp giúp ta hình thành thói quen tập trung tư tưởng để làm đúng công việc mà chúng ta muốn làm và đang làm.
Đặc biệt thiền giúp điều chỉnh lại tình trạng mất cân bằng giữa hưng
phấn và ức chế của hệ thần kinh do quá trình sinh hoạt và làm việc căng
thẳng gây ra.
Có nhiều phương pháp thiền khác nhau (thiền tĩnh, thiền động, v.v…), nhưng tựu trung vẫn là giúp
người luyện tập có thể tập trung chú ý vào một điểm ở trong hoặc ngoài
cơ thể, vào một đề tài, một hình ảnh hoặc một câu “chú” nhất định nhằm
đưa cơ thể tiến dần vào tình trạng nhập tĩnh khi tâm không còn bất cứ ý
niệm nào.


 
CÁC BƯỚC THÔNG THƯỜNG CỦA MỘT LẦN NGỒI THIỀN

1. Chuẩn bị: 
Trước khi ngồi thiền, cần hoàn tất các công việc thường nhật trong ngày
để tư tưởng không vướng bận; Tắm rửa sạch sẽ, nới lỏng quần áo; Chọn nơi yên tĩnh, thoáng mát, không có ruồi muỗi.

2. Tư thế:
Có thể chọn tư thế ngồi xếp bằng thông
thường, ngồi bán già hoặc ngồi kiết già, thậm chí có thể ngồi trên ghế tư thế ngay ngắn, hoặc thậm chí đứng thiền (thiền động).
Lưng thẳng, cằm hơi đưa vào để
cột sống được thẳng. Đầu lưỡi chạm nhẹ lên hàm răng trên. Hai bàn tay buông
lỏng đặt trên hai đùi, cũng có thể chắp hai tay trước ngực hoặc đan chéo nhau để trước bụng, miễn sao hai
tay cảm thấy thoải mái, dễ giãn mềm cơ bắp là được.

Tư thế kiết già (thế hoa sen), đặc biệt thích hợp cho việc ngồi
thiền: Ngồi xếp bằng tự nhiên, dùng hai bàn tay nắm bàn chân phải từ từ
gấp chân lại và đặt bàn chân lên đùi trái, gót chân ép sát bụng, lòng
bàn chân ngửa lên trời. Kế tiếp dùng hai bàn tay nắm bàn chân trái gấp
lại, đặt bàn chân trái lên đùi phải, kéo nhẹ gót chân vào sát bụng, bàn
chân ngửa lên trời.

Các đạo sư Yoga cho rằng tư thế khóa nhau của hai chân trong thế
kiết già sẽ tạo sức ép lên hai luân xa ở dưới cùng của cơ thể, khiến
dòng năng lượng có khuynh hướng đi lên để nuôi dưỡng các trung tâm lực
dọc theo cột sống và kiểm soát toàn bộ hệ thần kinh.
Những thí nghiệm
khoa học về Yoga cho thấy chỉ cần ngồi tư thế hoa sen, dù ta không cố
gắng tập trung tư tưởng, vẫn có một sự thay đổi ở sóng não từ nhịp Beta
khoảng 20 chu kỳ mỗi giây xuống nhịp Alpha khoảng 8 chu kỳ mỗi giây.
Nhịp Alpha là tình trạng sóng não của một người đang trầm tĩnh và minh
mẫn. Điều này có nghĩa là tự thân tư thế kiết già đã có công năng làm
êm dịu thần kinh chưa kể đến những cố gắng khác của việc ngồi thiền.
 
Kết quả trên cũng phù hợp với những lý luận của y học cổ truyền khi biết
rằng ở thế kiết già, xương mác ở cẳng chân trái đã tạo một sức ép khá
mạnh lên đúng vị trí huyệt Tam âm giao ở chân phải (huyệt Tam âm giao ở
chỗ lõm bờ sau xương chày, trên mắt cá chân trong khoảng 6cm). Như vậy,
trong suốt thời gian ngồi kiết già, huyệt Tam âm giao sẽ được kích thích
liên tục. Tam âm giao là huyệt giao hội của 3 đường kinh âm: Tỳ, Can và
Thận nên tác động kích thích này sẽ có tác dụng “thông khí trệ”, “sơ
tiết vùng hạ tiêu” và điều chỉnh những rối loạn nếu có ở những kinh và
tạng có liên quan, đặc biệt là tác dụng “Dưỡng âm kiện Tỳ” và “Sơ Can
ích Thận” mà các thầy thuốc châm cứu đều biết khi tác động vào huyệt
này. 
Những người có dấu hiệu căng thẳng thần kinh, những bệnh nhân “Âm
hư hỏa vượng” hay gặp các cơn bốc hỏa về chiều và những phụ nữ đang ở
tuổi mãn kinh sẽ dễ dàng cảm nhận được hiệu quả khi ngồi vào thế kiết
già.

3. Giảm các kích thích giác quan: 
Một trong những yếu tố
quan trọng để dễ nhập tĩnh là không bị các kích thích bên ngoài quấy
nhiễu – người xưa gọi là “bế ngũ quan”.

Trên thực tế, những quan sát qua điện não đồ cho thấy chỉ cần nhắm
mắt để loại bỏ thị giác là đã giảm được 50% các kích thích từ bên ngoài, do đó, nên nhắm mắt lúc ngồi thiền. Khi nhắm mắt chỉ cần khép hờ để bảo
đảm không có sự căng cơ ở vùng mặt.

4. Giãn mềm cơ bắp:

Trong quá trình hành thiền, việc chủ
động giãn mềm cơ bắp sẽ thúc đẩy nhanh quá trình thư giãn, nhập tĩnh.

Trên thực tế, chỉ cần quan tâm giãn mềm cơ mặt và cơ bàn tay là đủ.
Điều này căn cứ vào hai quy luật:

– Thứ nhất, mặt và hai bàn tay là những
vùng phản chiếu có các điểm tương ứng với toàn bộ cơ thể, do đó nếu thư
giãn được vùng mặt hay hai bàn tay sẽ thư giãn được toàn thân.

– Thứ hai,
theo học thuyết Paplop, khi tập trung gây ức chế thần kinh một vùng hoặc
một điểm ở vỏ não (qua hiệu ứng thư giãn) thì sự ức chế này sẽ lan tỏa
gây ức chế toàn bộ vỏ não.

5. Tập trung tâm ý:

Đây là giai đoạn chính của buổi
hành thiền. Để thư giãn
thần kinh hoặc để chữa bệnh, chỉ cần duy trì tình trạng tập trung vào
điểm hoặc vào đề mục tập trung trong một thời gian nhất định là đủ. Điều
quan trọng là nên tập đều đặn hàng ngày, mỗi ngày một hoặc hai lần. Lúc
đầu, ngồi khoảng 15 phút mỗi lần, dần dần tăng lên. Sau một thời gian,
khi não bộ đã ghi nhận thói quen thiền thì việc ngồi vào tư thế, nhắm
mắt, việc đầu lưỡi chạm nhẹ lên hàm răng trên hoặc ám thị giãn mềm cơ bắp
sẽ hình thành nên những phản xạ có điều kiện để đưa người tập vào trạng
thái thiền định.

Về điểm để tập trung tư tưởng, một vị trí ở vùng bụng dưới mà nhiều
trường phái thường chọn làm điểm tập trung khi ngồi thiền là huyệt Đan
điền, cách dưới rốn khoảng 3cm. Nên tập trung vào điểm này vì nhiều lẽ.

Theo y học cổ truyền, “thần đâu khí đó”. Do đó, khi tập trung vào một
điểm ở vùng dưới cơ thể thì khí và huyết sẽ lưu chuyển về phía dưới,
làm nhẹ áp lực ở vùng đầu, dễ dẫn đến nhập tĩnh.

Đan điền còn gọi là Khí hải hay Khí huyệt, ngụ ý là nơi “luyện
thuốc”, là “bể chứa khí”. Đan điền là một huyệt quan trọng trong việc
luyện dưỡng sinh của các đạo sĩ, các nhà khí công.

Một số người tâm dễ xao động có thể cần một phương pháp kiểm soát tâm
chặt chẽ hơn. Trường hợp này, nên kết hợp quan sát hơi thở với việc tập
trung tại Đan điền bằng cách quan sát sự phồng lên và xẹp xuống tại
bụng dưới. Lúc hít vào bụng dưới hơi phồng lên, lúc thở ra bụng dưới hơi
xẹp xuống. Chỉ cần thở bình thường. Không cần quan tâm đến thở sâu hay
thở cạn, đều hay không đều. Điều quan trọng ở đây là tập trung quan sát
để biết rõ ta đang hít vào hay đang thở ra thông qua chuyển động phồng
lên hay xẹp xuống ở bụng dưới. 

Thỉnh
thoảng sẽ có những lúc tâm bị phân tán, các tạp niệm xen vào. Điều này
là bình thường. Chỉ cần khi nhớ ra hãy tập trung trở lại Đan điền hoặc
tiếp tục quan sát hơi thở vào ra là đủ. Lâu dần, những tạp niệm sẽ bớt
đi, thời gian tập trung sẽ dài hơn, hơi thở sẽ đều, chậm và nhẹ hơn, cho
đến lúc không còn ý niệm và quên luôn cả hơi thở. Nếu thường xuyên đạt
đến tình trạng này, có nghĩa người tập đã tiến được một bước rất dài.
Không chỉ là không bệnh tật mà còn là sự tự tin, cảm thông và hoà hợp để
dần dần đạt đến điều mà người xưa gọi là thiên – địa –  nhân hợp nhất.

 

6. Ngừng tập (ngừng thiền):

Sau khi ngồi thiền, trước khi đứng dậy cần
làm một số động tác để cơ thể hết tê mỏi và khí huyết lưu thông bình
thường. Từ từ buông thõng hai chân, xoay người qua lại nhiều lần, xoay ở
vùng hông và vùng cổ. Dùng hai tay vuốt nhẹ hai bên sóng mũi từ đầu mũi
xuống chót cằm, vuốt ấm vành tai. Xoa hai lòng bàn tay vào nhau cho ấm
rồi áp vào mắt. Dùng hai bàn tay xoa bóp dọc theo hai chân, từ đùi dài
xuống bàn chân. Xoa ấm hai lòng bàn chân.
Việc ngừng thiền dài hay ngắn tùy thuộc
vào mỗi buổi thiền. Nếu chỉ thiền khoảng 15 phút hoặc khi có công việc
cần đứng lên gấp thì chỉ cần co duỗi hai chân và xoay người, hoặc lắc cổ
qua lại nhiều lần là đủ.
NGỒI THIỀN CÓ GÂY NGUY HIỂM GÌ KHÔNG?

Một vấn đề cuối cùng
mà những người mới tập thiền thường thắc mắc là liệu ngồi thiền có gây
nguy hiểm gì không? 
Câu trả lời sẽ tùy thuộc vào phương pháp và động cơ
của việc ngồi thiền. Một số phương pháp thiền có phối hợp với vận khí
hoặc có sự hỗ trợ khai mở một số trung tâm lực trong cơ thể nhằm thúc
đẩy nhanh quá trình sinh khí và gia tăng nội lực. Các phương pháp này có
thể gây những nguy hiểm đi kèm nếu người tập thiếu những kiến thức về
khí công, về y học truyền thống hoặc không có đạo sư hướng dẫn để vận
dụng và kiểm soát kịp thời nguồn năng lực mới phát sinh. 
Trái lại, nếu
ngồi thiền để đạt đến sự tĩnh lặng trong tâm trí, để thư giãn thần kinh
và tăng cường sức khỏe, không vận khí, không bám víu vào bất cứ ảo giác,
âm thanh hoặc hình ảnh nào thì không có gì nguy hiểm.


Lương y VÕ HÀ

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *